सावळ्या रूपाचा ध्यास

▶ Play this song to follow along.

पांडुरंगाच्या सावळ्या रूपाचा ध्यास हा मनाला कसा लागतो, हे कुणी सांगावं? कधी कधी वाटतं, ही भक्तीच नाही, तर एक गोड वेड आहे. चंद्रभागेच्या तीरावर उभं राहून जेव्हा डोळे मिटतात, तेव्हा समोर फक्त तो सावळा आकार दिसतो. तो आकार म्हणजे विठ्ठल, पांडुरंग, आपला सावळा. हात कंबरेवर, पाय विटेवर, असं उभं असलेलं ते रूप बघत राहावं, बघतच राहावं.

पण हा ध्यास कसा सुरू झाला, हेच कळत नाही. कधी तळमळीच्या प्रार्थनेतून, कधी चक्कर येऊन वाळवंटात बसल्यावर. मनात एक व्याकुळता दाटून येते. ती व्याकुळता म्हणजे काय? तर त्याच्या रूपाची आठवण. त्या सावळ्या रंगाची, त्या निरागस हास्याची. प्रत्येक श्वासात त्याचं नाव घ्यावंसं वाटतं. डोळ्यांत अश्रू येतात, पण ते दु:खाचे नव्हेत. तर त्या रूपात विरघळून जाण्याची तळमळ.

जेव्हा हार्मोनियमचा सूर लागतो, तेव्हा मन आपोआप तिथे पोहोचतं. तुळशीच्या माळेचा गंध, चंदनाचा लेप, आणि तो सावळा विठू समोर उभा. हे सगळं बघून वाटतं, आता कसली आशा, कसली माया? संसाराची आशा नको, त्या नामातच समाधान आहे. त्या नामाचा जप करताना काया शांत होते, मन स्थिर होते. पण ही स्थिरता क्षणिक नसते, तर ती त्याच्या चरणी मस्तक टेकवण्याची सुरुवात असते. व्याकुळ मन आता सावळ्या रूपात रमतं, आणि तिथेच गुंतून जातं.

चंद्रभागेच्या वाळवंटी, ती पावले थेट त्याच्या दिशेने वाढतात. वाळूत पाऊल बुडते, पण मन मात्र हलके होत जाते. तिथेच, त्या उघड्या आभाळाखाली, भक्ताचा देह सगळे ओझे टाकतो. तुळशीच्या माळेचा स्पर्श गळ्याला होतो, आणि अंतरातून एक साक्षात्कार उमलतो — हीच तर पराकाष्ठा आहे, हेच तर शरणागतीचे शिखर आहे. मागे वळून पाहण्याची कसली गरज? त्या सावळ्या चरणांसमोर, डोळे भरून येतात, आणि मस्तक हळूच खाली झुकते. तो क्षण येतो, जेव्हा देहाचा अभिमान विरतो, आणि फक्त शेष राहतो तो प्रेमाचा ओघ. विठ्ठलाचे चरण हाती येतात, डोळे मिटतात, आणि मनात फक्त एकच गुंजन उठतं — सावळे हे रूप, डोळा साठवावे. तिथे, वाळवंटाच्या निर्जनतेत, तो भक्त पूर्ण होतो. आता आशा नाही, भय नाही, फक्त त्या चरणी मस्तक टेकवण्याचा अखंड आनंद आहे. हा आनंद शब्दांच्या पलीकडचा आहे, तो फक्त अनुभवण्यासारखा आहे. आणि तोच तर खरा ध्यास आहे — सावळ्या विठ्ठलाच्या रूपात, चंद्रभागेच्या तीरावर, शाश्वत शांतीत.